volkstuin vereniging De Boogerd
ecologisch project "Het
Lantaarntje" is onstaan uit een samenwerkingsverband tussen de
volkstuinvereniging "de Boogerd" en de gemeentelijke plantsoenendienst,
rayonpost IJsselweg.Hierbij wordt een kleine waterberging naast 1 van
onze complexen ( Complex 2) natuurvriendelijk beheerd met als doel het
natuurvriendelijk tuinieren te ondersteunen Het project is opgezet vanuit
de volgende ideeen: - Het zorgen van een zo groot mogelijke variatie in de
vegetatie in en langs het water waardoor de basis gelegd wordt voor een
stukje "Natuur in de stad". Het creeren van een biotoop voor
natuurlijke vijanden van plaagdieren die op groenten en fruit voorkomen,
waardoor het mogelijk wordt gemaakt om op natuurvriendelijke wijze te
tuinieren.
Bij het ecologisch, biologisch, biologisch dynamisch en andere vormen van
natuurvriendelijk tuinieren denkt men met de natuur mee. Hierbij laat men
de natuur het werk doen en beperkt men het gebruik van uit de natuur
afkomstige bestrijdingsmiddelen tot het absolute minimum.Hier doen de
natuurlijke vijanden van allerlei plaagdieren, zoals slakken en insecten-
en insectenlarven die groenten en fruit aantasten het werk en stuurt de
tuinder als het nodig is aleen af en toe wat bij zonder echt in te
grijpen. Zij zijn de "kleine knechten" in de tuin die voorkomen dat
aantastingen van plaagdieren uit kunnen groeien tot een echte plaag.
Op een kaal tuincomplex komen geen of weinig natuurlijke
vijanden voor, daarom moeten er maatregelen genomen worden om voor deze natuurlijke
belagers ook de juiste leefomgeving aan te bieden. Dat hebben we gedaan door
het complex zo te in te richten dat zij zich daar ook thuisvoelen en kunnen
voortplanten.
Complex 2 van onze vereniging
bevindt zich in het openbaar groen van de gemeente Hoorn dat begrensd wordt door
het Winterkoninkje, de Rietzanger, de Lijster en de spoorlijn Hoorn-Enkhuizen.
Het complex ligt naast een watergang die gegraven is als waterberging. Het water
is omzoomd door bosplantsoen aan de zijde van het openbaar groen en door een
brede windsingel aan de zijde van het tuincomplexje.
De eerste aanzet tot realisatie.
In de winter van 2000 zijn de eerste contacten vanuit de tuinvereniging en de rayonpost IJsselweg en het Waterschap West Friesland gelegd. In de maanden daarop is er door twee stagiairs van het Clusius College, die op dat moment bij de plantsoenendienst werkten en als afstudeeropdracht een werkstuk over ecologisch beheer moesten maken, een beheersplan voor het gebied gemaakt. De besprekingen voor de daadwerkelijke inrichting en afspraken ten aanzien van het beheer zijn later dat jaar op basis van dit werkstuk met medewerkers van de rayonpost voortgezet hetgeen leidde tot de afspraak dat in 2001 met de uitvoering van het plan begonnen zou worden.>
Uitvoering en beheer
In de zomer van 2001 zijn er op een aantal plekken in de oever volgens de "dronken draglinemachinist methode" inhammen in de oever gegraven om:
a - Meer variatie in de oeverbegroeiing te krijgen en
b - een biotoop te maken waar aan water gebonden dieren zoals kikkers en salamanders maar ook watervogels bv. zich graag ophouden. In 2002 zijn deze zogenaamde plas-dras plekken nog wat verder uitgebreid.
Het beheer van de oevers en het water is extensief.
De oevers worden in het winterhalfjaar gefaseerd geschoond om dichtgroeien
van de waterberging te voorkomen. Op telkens wisselende plaatsen blijft
de begroeiing echter ongemoeid, dit in verband met oa. daarin overwinterende
insectenlarven. in de windsingel langs het tuincomplex zijn op diverse
plaatsen takkenhopen opgeworpen oa. als overwinteringsplaats voor egels.
De uitvoering van het beheer is verdeeld tussen de leden van de
tuinvereniging en de plantsoenendienst die elk hun eigen gebied voor
rekening nemen.
Planten en dieren in het bij "Het Lantaarntje"
Langs het water groeien vooral die soorten die
zich thuis voelen in een voedselrijk milieu
In het huidige stadium vinden we vooral
veel Liesgras ( Glyceria maxima) en Riet ( Phragmitis australis) Tussen deze
hoofdbewoners vinden we Gele lis (Iris pseudacoris), Harig wilgenroosje (
Ephilobium hirsitum), Leverkruid ( Euphatorium cannabium), Moerasandoorn (
Stachis palustris), Egelskop ( Sparganium erectum), en in het water: Gele plomp
( Nuphar lutea) en Watergentiaan ( Nymphoides peltata)
Het project is vooral opgezet om zoveel
mogelijk roofinsecten zoals gaasvliegen, lieveheersbeestjes, loopkevers en
libellen te krijgen. Juist deze rovers bestrijden effectief allerlei schadelijke
( kleine) insecten, die groenten en fruit aantasten. Loopkevers en
lieveheersbeestjes en gaasvliegen voelen zich voor al thuis in de ruige
begroeiing en in de overgangsmilieus tussen water en land en de overgangen van
windsingel en de tuintjes op het volkstuincomplex.
Libellen
houden zich meer op langs het water, maar maken ook heel vaak "uitstapjes"
op het complex. De bekende waterjuffer Ischnura elegans (het Lantaarntje), die hier massaal voorkomt is daarom ook naamgever
van het project geworden. Ook komen hier voor: De gewone oeverlibel (
Orthetrum cancellatum), de houtpantserjuffer ( lestes barbarus) en de
blauwe glazenmaker ( Aeshna cyanea).
In de windsingel langs de volkstuintjes vertoeft
regelmatig een egel, die het vooral op slakken gemunt heeft. Vogels, zoals
de wilde eend, de meerkoet, het waterhoen en de blauwe reiger voelen zich
thuis in en langs het water waarin volop voedsel voor hen aanwezig is. In
de bosjes rond "Het lantaarntje" vinden we de koolmees en de pimpelmees,
winterkoning, heggemus. de merel etc. In het voorj
aar
is 's avonds de lucht gevuld met het gekwaak van de groene kikker, die zich
bij voorkeur in de ondiepe inhammen in de oever ophoudt. Verder vinden we
in het water is het voorjaar de kleine watersalamander (Vriturus Vulgaris.
In het najaar als de larven van de kleine watersalamander volgroeid zijn
en echte salamandertjes geworden zijn vinden
we ze
bij grondbewerkingen vaak weer terug. De regelmaat waarbij dit voorkomt
doet vermoeden dat de aantallen die we tegenkomen in werkelijkheid een
veelvoud moeten zijn van wat we bij de grondbewerkingen tegenkomen. Op het
heldere water van "Het Lantaarntje" vinden we opppervlaktewantsen zoals de
waterloper ( Hydrometra spec) en de schaatsenrijder ( Gerris spec).
Door het extensieve beheer is het aantal soorten dieren en het aantal per soort sterk toegenomen wat geresulteerd heeft in een duidelijk afgenomen ziektedruk in de tuintjes op het complex.
Tot slot.
Natuurvriendelijk beheer draagt sterk bij aan de terugkeer van planten en dieren. Dat is niet alleen goed voor de dieren en planten zelf, maar dit draagt ook bij aan de kwaliteit van de leefomgeving en aan de beleving van het water en aan de waterkwaliteit. Bovendien kunnen we er slim gebruik van maken als we natuurvriendelijk willen tuinnieren en plaagdieren in de eigen tuin in toom willen houden. Veel organisaties hiuden zich bezig met natuurvriendelijk tuinieren. Kijk ook eens op de website van Velt www.velt.be of de website van DLV www.milieuvriendelijktuinieren.nl) en bij de website van de nederlandse bond van volkstuinders www.avvn.nl). Wie meer wil weten over planten en dieren kijkt bv op www.knnv.nl. Voor milieuvriendelijke adviezen t.a.v. de bestrijding van plaagdieren met milieuvriendelijke middelen kunt u terecht op www.milieucentraal.nl.
Met dank aan diegegenen die meegewerkt hebben aan het tot stand komen van dit project, de medewerkers en stagiairs van de gemeentelijke plantsoenendienst, rayonpost IJsselweg, Waterschap Westfriesland en de leden van de volkstuinvereniging "De Boogerd".
H. Smit. 20040102